psychologia nad bugiem

Okres przemian systemowych, z którym Polacy mają do czynienia przez ostatnie lata, uwidocznił też inny problem, którego poruszenie wydaje się celowe. Dotyczy on kształcenia obywatelskiego. M. Lipowski twierdzi, że kształcenie obywatelskie to zorganizowane działanie mające na celu zaproponowanie jednostce modelu postępowania w stosunku do społeczeństwa tworzącego nowoczesne państwo o ściśle określonych ponadnarodowych wartościach, wynikających z najgłębszego humanizmu. Jest to więc proces nauczania, uczenia się praw obowiązków jednostki wobec danego społeczeństwa i odwrotnie, z odrzuceniem tego wszystkiego co może być wmontowane aktualnie w dany system państwowy, a co jest w sprzeczności z uniwersalnie pojmowaną wolnością i godnością ludzką .”
Wychodząc z założenia, iż „postawa obywatelska oznacza znajomość instytucji państwa demokratycznego ” należy pamiętać, że demokracja zakłada pluralizm poglądów, a także możliwość wpływania obywatela na życie publiczne. Warto zatem przytoczyć kilka rozwiązań i rozstrzygnięć, które mogą być przydatne w kształtowaniu postaw obywatelskich:
- konsekwentność i funkcjonalność działania
- ukształtowana filozofia władzy
- utylitarność nauki i techniki
- wartościowanie pracy ludzkiej wedle ukształtowanego historycznie standardu solidności, co w skrócie oznacza godziwą zapłatę za dobrze wykonaną pracę oraz rzeczywistą, a nie pozorną społeczną aprobatę dla wiedzy i umiejętności .
Jest to kilka przykładów, które mogą być przydatne w polskiej edukacji obywatelskiej, nie wyczerpują one jednak całego zagadnienia.
Przedmiotem postawy wobec obronności kraju są m.in. czynniki (w ujęciu ogólnym) związane z udziałem w różnych formach działalności obronnej. Postawę ogólną rozpatruje się w dwóch aspektach: związaną z płaszczyzną społecznego wezwania i związaną z osobistą skalą odczuwania. Postawa szczegółowa jest to postawa składająca się z postaw cząstkowych odnoszących się do wybranych dziedzin wobec obronności kraju.
W przypadku np. środowiska młodzieży szkolnej będą to następujące dziedziny oraz postawy wobec nich:
- postawa wobec służby wojskowej
- postawa wobec służby w oddziale służby cywilnej
- postawa wobec dalszego umacniania obronności
- postawa wobec szkolenia młodzieży z p.o. na specjalnych obozach .
Jak już wcześniej wspomniano, wśród postaw społecznych można wyróżnić patriotyzm, którego nieodłącznym elementem jest postawa wobec obronności kraju.
Korzystając z pojęcia postawy definiowanej przez T. Tomaszewskiego można przypuszczać, że struktura postawy wobec obronności kraju będzie kształtowana poprzez:
- przyswajanie wiedzy o danym przedmiocie; młodzież aby mogła działać z pobudek patriotycznych, musi umieć rozróżniać i oceniać sytuacje związane z obronnością, powinna dysponować określonym systemem przekonań wyznaczających ich aktywność obronną np. przekonań o potrzebie istnienia armii, czy jest ona niezbędna, czy jest gwarantem spokojnego bytu obywateli.
- sposób oceny i stosunek uczuciowy do sprawy obronności, czy problemy obronności są oceniane pozytywnie, czy cieszą się zainteresowaniem społeczeństwa
- to co zdolna jest w tej sprawie zrobić, czy chętnie służyłaby w armii lub jednostkach obrony cywilnej, traktując tę służbę jako element podwyższający obronność kraju, czy zdolna jest do poświęceń w obronie ojczyzny
T.Tomaszewski, J.Reykowski, M.Matuszewski, Psychologia jako nauka o człowieku, Warszawa, 1967r. s.321